De btw-verhoging op logies is momenteel een belangrijk onderwerp binnen de toeristische sector. Sinds begin dit jaar is het btw-tarief op logies gestegen van 9% naar 21%. Daardoor zijn overnachtingen in onder meer hotels, pensions en vakantieparken duurder geworden.
Ondernemers vrezen dat hogere verblijfskosten directe gevolgen hebben voor reizigers, boekingen en de recreatiesector. In een markt waarin prijs, betaalbaarheid en prijs-kwaliteit zwaar meewegen in de keuze voor een vakantie, kan de btw-verhoging invloed hebben op de vraag naar vakanties in eigen land.
Tegen die achtergrond is het interessant om de landelijke ontwikkeling te vergelijken met de situatie in Gelderland. Waar de Nederlandse cijfers in het eerste kwartaal van 2026 dalingen laten zien, blijft Gelderland op totaalniveau juist groeien.
Gelderland versus Nederland
Uit de cijfers van het CBS begint het toeristisch jaar 2026 zwak. In het eerste kwartaal daalde het aantal gasten in Nederland licht met 0,8% ten opzichte van vorig jaar. Ook het aantal overnachtingen nam af: landelijk ging het om een daling van 2,2%. Daarmee doet de sector op nationaal niveau een stap terug.
De daling komt vooral door minder binnenlands bezoek. Het aantal Nederlandse gasten lag landelijk 1,9% lager dan een jaar eerder en het aantal overnachtingen daalde met 3,3%. Het buitenlandse beeld is gemengder. Het aantal buitenlandse gasten steeg licht met 0,9%, maar het aantal buitenlandse overnachtingen daalde met 0,8%. Duitse gasten bleven redelijk stabiel: het aantal nam toe met 0,1%, het aantal overnachtingen steeg zelfs met 2,9%. Bij Belgische gasten is juist een duidelijke daling zichtbaar: 5,0% minder gasten en 7,6% minder overnachtingen.
Gelderland presteert in dezelfde periode beter dan het landelijke beeld. Het aantal gasten steeg met 0,5% en het aantal overnachtingen groeide met 1,4%. Daarmee laat Gelderland zien dat de provincie, ondanks de druk op de sector, relatief veerkrachtig blijft.
Die groei komt vooral door Nederlandse gasten: het aantal binnenlandse gasten nam toe met 1,0%. Het aantal buitenlandse gasten daalde met 3,4%, maar het aantal buitenlandse overnachtingen steeg juist met 4,7%. Het aantal Belgische gasten bleef gelijk, terwijl overnachtingen met 7,3% afnamen. Vooral Duitse bezoekers vallen op: het aantal gasten groeide met 5,1% en het aantal overnachtingen zelfs met 14,6%. Daarmee lijkt de terugval in het buitenlandse bezoek niet uit de buurlanden te komen, maar vooral door minder bezoekers uit andere landen.
Hotel en aanverwante accommodaties
Kijken we naar hotels en aanverwante accommodaties is het landelijke beeld gemengd. In het eerste kwartaal van 2026 steeg het aantal gasten licht met 0,7% ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Die groei kwam zowel door Nederlandse gasten (+0,5%) als buitenlandse gasten (+1,0%).
Bij het aantal overnachtingen is daarentegen een daling zichtbaar. Landelijk nam het aantal overnachtingen in hotels en aanverwante accommodaties af met 1,6%. Nederlandse overnachtingen daalden met 1,1%, terwijl buitenlandse overnachtingen met 2,0% terugliepen. Vooral bij de Duitse en Belgische markt is die daling zichtbaar: het aantal Duitse gasten nam af met 4,6% en overnachtingen met 4,9%. Het aantal Belgische gasten daalde met 1,1% en het aantal overnachtingen met 2,0%. Hieruit blijkt dat zowel Nederlandse bezoekers als bezoekers uit buurlanden gemiddeld korter verblijven in hotels en aanverwante accommodaties.
In Gelderland is het beeld op totaalniveau iets positiever. Het aantal gasten steeg met 1,9%. Deze groei komt vooral door Nederlandse gasten: het aantal binnenlandse gasten nam toe met 4,7%. Het aantal buitenlandse gasten daalde daarentegen juist fors met 15,5%.
Bij de overnachtingen in Gelderland is een vergelijkbaar beeld zichtbaar. Het totale aantal overnachtingen steeg licht met 0,7%. Nederlandse overnachtingen groeiden met 4,3%, terwijl buitenlandse overnachtingen flink daalden met 17,6%. Duitse gasten en overnachtingen namen in Gelderland beide af met ongeveer 17%. Belgische gasten namen daarentegen toe met 7,7% en overnachtingen met 10,0%.
Hiermee laten hotels en aanverwante accommodaties zien dat Gelderland het op de binnenlandse markt beter doet dan Nederland als geheel. Op de Duitse en Belgische markt is het beeld juist minder positief: zowel in Gelderland als landelijk gaat de ontwikkeling duidelijk de verkeerde kant op. Landelijk groeit het aantal buitenlandse gasten nog licht, maar daalt het aantal overnachtingen. Dat wijst erop dat bezoekers gemiddeld korter blijven.
Verblijfsrecreatie
Ook binnen de verblijfsrecreatie is het verschil tussen Nederland en Gelderland duidelijk zichtbaar. Landelijk daalde het aantal gasten in het eerste kwartaal van 2026 met 5,0% en het aantal overnachtingen met 3,2%. Die daling komt vooral door de binnenlandse markt: het aantal Nederlandse gasten in de verblijfsrecreatie daalde met 7,1% en het aantal overnachtingen met 5,3%.
Het buitenlandse bezoek laat landelijk juist een lichte plus zien. Het aantal buitenlandse gasten in de verblijfsrecreatie steeg met 0,5% en het aantal overnachtingen met 2,5%. Vooral Duitse gasten kwamen meer en langer: het aantal gasten groeide met 7,5% en het aantal overnachtingen met 9,1%. Bij Belgische gasten is juist sprake van een duidelijke daling: zowel het aantal gasten als het aantal overnachtingen nam af met 14,4%.
In Gelderland is de ontwikkeling gunstiger, met name bij het aantal overnachtingen. Het aantal gasten in de Gelderse verblijfsrecreatie daalde licht met 1,2%, maar het aantal overnachtingen steeg juist met 1,7%. Ook hier staat de binnenlandse markt onder druk: het aantal Nederlandse gasten daalde met 3,7% en het aantal overnachtingen met 1,0%.
De groei komt vooral uit het buitenland. Het aantal buitenlandse gasten in de Gelderse verblijfsrecreatie steeg met 12,5% en het aantal overnachtingen zelfs met 20,3%. Duitse bezoekers spelen daarin een belangrijke rol: het aantal gasten groeide met 18,9% en het aantal overnachtingen met 26,5%. Het aantal Belgische gasten bleef gelijk, maar het aantal overnachtingen daalde met 20,0%.
Landelijk staat de verblijfsrecreatie dus onder druk, vooral door minder binnenlandse gasten en overnachtingen. Gelderland ziet ook een lichte daling in het aantal gasten, maar weet dankzij meer buitenlandse, en vooral Duitse, overnachtingen toch groei te realiseren.
Vakantieonderzoek Plus
De cijfers uit het Vakantieonderzoek Plus onderstrepen waarom de btw-verhoging relevant is voor de sector. Prijs speelt een duidelijke rol in de keuze voor een verblijf. Landelijk noemt 41% van de Nederlandse vakantiegangers een goede prijs-kwaliteitverhouding als motivatie voor de accommodatiekeuze en 36% noemt betaalbaarheid. Tegelijkertijd is ‘te duur’ landelijk de belangrijkste drempel bij de accommodatiekeuze, genoemd door 55% van de respondenten.
Ook in Gelderland is prijs een belangrijk aandachtspunt. Bij de accommodatiekeuze noemt 43% een goede prijs-kwaliteitverhouding, 38% betaalbaarheid. De belangrijkste drempel is ook hier dat accommodaties als te duur worden ervaren, genoemd door 54% van de respondenten.
Tegelijkertijd wordt Gelderland goed gewaardeerd. Zo is 87% tevreden over de prijs-kwaliteitverhouding en 89% over de drukte en rust op de vakantielocatie. Beide cijfers liggen iets hoger dan het landelijk gemiddelde. Bovendien is Gelderland de meest overwogen bestemming onder Nederlanders die in eigen land op vakantie gaan.
Mogelijk verklaren deze factoren waarom Gelderland goed standhoudt. De groei zat vooral in Nederlandse bezoekers, en juist zij waarderen onze provincie en overwegen Gelderland graag als vakantiebestemming.
Kortom, het Vakantieonderzoek Plus geeft meer inzicht in de afwegingen van Nederlandse bezoekers. De btw-verhoging komt op een moment waarop prijs en betaalbaarheid al zwaar meewegen in hun keuze voor een accommodatie. Juist deze binnenlandse markt laat landelijk de grootste terugval zien. Hoewel Gelderland op totaalniveau nog licht groeit, dragen hogere kosten niet bij aan een sterkere concurrentiepositie.
Kernboodschap
Op landelijk niveau begint het toeristsch jaar 2026 zwak. In het eerste kwartaal daalden zowel het aantal gasten als het aantal overnachtingen. Die terugval komt vooral door minder binnenlandse gasten en minder binnenlandse overnachtingen. Ook de Belgische markt laat een duidelijke daling zien. Het buitenlandse beeld is gemengder: het aantal buitenlandse gasten nam landelijk licht toe, maar het aantal buitenlandse overnachtingen daalde. Duitse gasten bleven relatief stabiel en zorgden zelfs voor groei in het aantal overnachtingen.
In Gelderland is het beeld rooskleuriger. De provincie laat op totaalniveau een lichte groei zien in zowel gasten als overnachtingen. Die groei wordt vooral gedragen door de binnenlandse markt en door Duitse bezoekers, die in Gelderland duidelijk langer overnachten. Tegelijkertijd blijft de Belgische markt een aandachtspunt, vooral door de daling in Belgische overnachtingen.
Gelderland houdt in het eerste kwartaal dus beter stand dan Nederland als geheel, maar ook in onze provincie blijft de sector kwetsbaar. De btw-verhoging komt boven op een situatie waarin prijs, betaalbaarheid en prijs-kwaliteit al langer bepalend zijn in de keuze voor een verblijf. Hogere verblijfskosten kunnen daardoor direct invloed hebben op reizigers en boekingen in de rest van het jaar.
De start van het jaar verliep moeizaam, maar het seizoen is nog niet bepaald. De cijfers over april en mei moeten laten zien of uitgesteld boekingsgedrag alsnog leidt tot een inhaalslag.
